Anayasa mahkemesi önünde bireysel başvuru: Kabuledilebilirlik kriterlerinin uygulanması konusunda avrupa insan hakları mahkemesi ile uyum ve uyumsuzluklar

23 Eylül 2010 tarihinde referandum ile kabul edilen 5982 sayılı yasa ile, Anayasa’nın 148. maddesine bir fıkra eklenmiş ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamında korunan anayasal hak veya özgürlüklerin güvence altına alınması için Anayasa Mahkemesi önünde bireysel başvuru mekanizması kabul edilmiştir. Bu makalede yazar, bireysel başvuru kapsamında şu ana kadar verilen kabuledilebilirlik ile ilgili ilke kararlarında ortaya çıkan Anayasa Mahkemesi ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi arasında uyumlu ve uyumsuz olan noktaların neler olduğu ve bu uyumsuz olan noktaların nasıl çözümlenmesi gerektiği sorununa eğilmektedir.

___

  • KİTAPLAR
  • David Harris & Michael O’Boyle & Ed Bates & Carla Buckley, Law of the European Convention on Human Rights, 2. baskı, Oxford University Press, Oxford, 2009.
  • Frédéric Sudre vd, L es grands arrêts de la Cour européenne des droits de l’homme, 6. baskı, Puf, Paris, 2011.
  • Hüseyin Ekinci & Musa Sağlam, 66 soruda Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru, Avrupa Konseyi/Anayasa Mahkemesi, Ankara, 2012.
  • Jacques Velu & Ruşen Ergeç, La Convention européenne des droits de l’homme, Bruylant, Bruxelles, 1990.
  • Osman Doğru, Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Rehberi, Legal, 2012, İstanbul, Tolga Şirin, T ürkiye’de Anayasal Şikayet (Bireysel Başvuru), Levha, İstanbul, 2013.
  • Vincent Berger, J urisprudence de la Cour européenne des droits de l’homme, 12. baskı, Sirey, Paris, 2011.
  • MAKALELER
  • Atilla Nalbant, « Avrupa İnsan Hakları Hukuku ve Anayasal Bireysel Başvuru » Anayasa Şikayeti ve Avrupa İnsan Hakları Uygulaması, Uluslararası Sempozyum, Ankara, 10 Aralık 2010.
  • Bahadır Kılınç, « Karşılaştırmalı Anayasa Yargısında Bireysel Başvuru (Anayasa Şikâyeti) Kurumu ve Türkiye Açısından Uygulanabilirliği », Anayasa Yargısı, Cilt 25, Yıl 2008.
  • Ece Göztepe, « Türkiye’de Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru hakkının (Anayasa Şikayeti) 6216 Sayılı kanun kapsamında değerlendirilmesi », T BB Dergisi, 2011, Sayı 95.
  • Ireneu Cabral Barreto, « Le droit de recours individuel devant la Cour européenne des droits de l’homme », Revue québécoise de droit international, 2002, Vol. 15.2.
  • İbrahim Çınar, « Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin Yargı Yetkisi ve Mağdurluk Statüsü », in Bireysel Başvuru, İnceleme Usulü ve Kabuledilebilirlik Kriterleri (Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi), ed. Musa Sağlam, Avrupa Konseyi, Ankara, 2013.
  • Musa Sağlam, « Bireylerin Anayasa Mahkemesi’ne Başvurusu (Bir Reform Önerisi) », T BB Dergisi, Sayı 60, 2005.
  • Öykü Didem Aydın, « Türk anayasa yargısında yeni bir mekanizma : Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru », Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt XV, Yıl 2011, Sayı 4.
  • AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ KARARLARI
  • Klass ve diğerleri-Almanya, n° 5029/71, 6 Eylül 1978 tarihli karar
  • Von Oosterzıjck-Belçika, n° 7654/76, 6 Kasım 1980 tarihli karar
  • Johnston ve diğerleri-İrlanda, n° 9697/82, 18 Aralık 1986 tarihli karar
  • Norris-İrlanda, n° 10581/83, 26 Ekim 1988 tarihli karar
  • Modinos-Kıbrıs, n° 15070/89, 22 Nisan 1992 tarihli karar
  • Castells-İspanya, n° 11798/85, 23 Nisan 1992 tarihli karar
  • Open Door ve Dublin Well Woman/İrlanda, n° 14234/88 ve n° 14235/88, 29 Ekim 1992 tarihli karar
  • De Geouffre de la Pradelle/Fransa, n° 12964/87, 16 Aralık 1992 tarihli karar
  • Lopez Ostra-İspanya, n° 16798/90, 9 Aralık 1994 tarihli karar
  • Akdıvar-Türkiye, n° 21893/93, 16 Eylül 1996 tarihli karar
  • Stubbings ve diğerleri-Birleşik Krallık, n° 22083/93 ve n° 22095/93, 22 Ekim 1996 tarihli kararı
  • Sadık Ahmet-Yunanistan, n° 18877/91, 15 Kasım 1996 tarihli karar
  • Kaya-Türkiye, n° 22729/93, 19 Şubat 1998 tarihli karar
  • Sidiropoulos-Yunanistan, n° 26695/95, 10 Temmuz 1998 tarihli karar
  • Çıraklar-Türkiye, n° 19601/92, 28 Ekim 1998 tarihli karar
  • Fressoz ve Roire-Fransa, n° 29183/95, 21 Ocak 1999 tarihli karar
  • Brumarescu-Romanya, n° 28342/95, 28 Ekim 1999 tarihli karar
  • Miragall Escolano ve diğerleri/İspanya, n° 38366/97, n° 38688/97, n° 40777/98, n° 40843/98, n° 41015/98, n° 41400/98, n° 41446/98, n° 41484/98, n° 41487/98 ve n° 41509/98, 25 Ocak 2000 tarihli karar
  • Société Faugyr Finance S.A.-Lüksemburg, n° 38788/97, 23 Mart 2000 tarihli kabuledilemezlik ile ilgili karar
  • Kudla-Polonya, n° 30210/96, 26 Kasım 2000 tarihli karar
  • Popov ve diğerleri-Bulgaristan, n° 48047/99, 6 Kasım 2003 tarihli kabuledilemezlik kararı
  • Karner-Avusturya, n° 40016/98, 24 Temmuz 2003 tarihli karar
  • Dennis ve diğerleri-Birleşik Krallık, n° 76573/01, 2 Temmuz 2007 tarihli kabuledilemezlik kararı
  • Kozacıoğlu-Türkiye, n° 2334/03, 31 Temmuz 2007 tarihli karar
  • Nacaryan ve Deryan-Türkiye, n° 19558/02, 8 Ocak 2008 tarihli karar
  • Turgut ve diğerleri-Türkiye, n° 1411/03, 8 Temmuz 2008 tarihli karar
  • Tsonyo Tsonev-Bulgaristan, n° 33729/03, 1 Ekim 2009 tarihli karar
  • Kemal Taşkın ve diğerleri-Türkiye, n° 30206/04, n° 37038/04, n° 43681/04, n° 45376/04, n° 12881/05, n° 28697/05, n° 32797/05 ve n° 45609/05, 2 Şubat 2010 tarihli karar
  • Demopoulos ve diğerleri-Türkiye, n° 46113/99, n° 3843/02, n° 13751/02, n° 13466/03, n° 10200/04, n° 14163/04, n° 19993/04 ve n° 21819/04, 10 Mart 2010 tarihli kabuledilemezlik kararı
  • -Döşemealtı Belediyesi-Türkiye,n° 50108/06,23 Mart 2010 tarihli kabuledilemezlik kararı
  • Saghinadze ve diğerleri-Gürcistan, n° 18768/05, 27 Mayıs 2010 tarihli karar
  • Gäfgen-Almanya, n° 22978/05, 1 Haziran 2010 tarihli karar
  • Paksas-Litvanya, n° 34932/04, 6 Ocak 2011 tarihli karar
  • S.C. Granitul S. A.-Romanya, n° 22022/03, 22 Mart 2011 tarihli karar
  • Pulatlı/Türkiye, n° 38665/07, 26 Nisan 2011 tarihli karar
  • Altuğ Taner Akçam-Türkiye, n° 27520/07, 25 Ekim 2011 tarihli karar
  • Demirbaş ve diğerleri-Türkiye, n° 1093/08, 301/08, 303/08, 306/08, 309/08, 378/08, 382/08, 410/08, 421/08, 773/08, 883/08, 1023/08, 1024/08, 1036/08, 1260/08, 1353/08, 1391/08, 1403/08 ve 2278/08, 9 Kasım 2011 tarihli kabuledilmezlik kararı
  • Ligue des musulmans de Suisse-İsviçre, n° 66274/09, 28 Haziran 2011 tarihli kabuledilemezlik kararı
  • Uzun-Türkiye, n° 10755/13, 30 Nisan 2013 tarihli kabuledilemezlik kararı Özalp Ulusoy-Türkiye, n° 9049/06, 4 Haziran 2013 tarihli karar
  • ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI
  • Burak Döner, n° 2012/521, 2 Temmuz 2013 tarihli karar
  • Murat Narman, n° 2012/1137, 2 Temmuz 2013 tarihli karar
  • Güher Ergun, Tosun Tayfun Ergun ve Olcay Koç, n° 2012/13, 2 Temmuz 2013 tarihli karar
  • Ramazan Aras, n° 2012/239, 2 Temmuz 2013 tarihli karar
  • Onurhan Solmaz, n° 2012/1049, 26 Mart 2013 tarihli karar
  • Yasin Yaman, n° 2012/1075, 12 Şubat 2013 tarihli karar
  • İlyas Türedi, n° 2013/1267, 13 Haziran 2013 tarihli karar
  • Neriman Kongur ve diğer 5 başvurucu, n° 2013/1557, 16 Nisan 2013 tarihli karar Rafet Ünal, n° 2013/1610, 13 Haziran 2013 tarihli karar
  • Menduh Ataç, n° 2013/1751, 13 Haziran 2013 tarihli karar
  • Mehmet Mercan, n° 2013/2001, 16 Mayıs 2013 tarihli karar
  • Yusuf Özdemir, n° 2012/162, 12 Şubat 2013 tarihli karar
  • Nurdan Sesiz, n° 2012/317, 16 Nisan 2013 tarihli karar
  • Türkan Altun, n° 2012/388, 25 Aralık 2012 tarihli karar
  • Şenyıldız Yıldırım, n° 2012/406, 14 Nisan 2013 tarihli karar
  • Şermin Bodur, n° 2012/475, 5 Mart 2013 tarihli karar
  • Özgür Yıldırım, n° 2012/595, 26 Mart 2013 tarihli karar
  • Nesin Kayserilioğlu, n° 2012/613, 13 Haziran 2013 tarihli karar
  • Estaş Kum ve Ticaret Mad. Nak. San. A.Ş., n° 2012/644, 5 Mart 2013 tarihli karar
  • Mustafa Bülent Erten, n° 2012/649, 16 Nisan 2013 tarihli karar
  • İbrahim Oğuz Yapar, n° 2012/829, 5 Mart 2013 tarihli karar
  • Armağan Çağlayan, n° 2012/33, 13 Haziran 2013 tarihli karar
  • Ümit Tekin, n° 2013/781, 26 Mart 2013 tarihli karar
  • Büğdüz Köyü Muhtarlığı, n° 2012/22, 25 Aralık 2012 tarihli karar
  • Ballıdere Belediye Başkanlığı, n° 2012/1327, 12 Şubat 2013 tarihli karar
  • Doğubeyazıt Ticaret ve Sanayi Odası, n° 2012/743, 5 Mart 2013 tarihli karar
  • Ömer Osman Soylu, n° 2012/363, 5 Mart 2013 tarihli karar
  • Erdinç Engin, n° 2012/695, 12 Şubat 2013 tarihli karar
  • Tufan Şahin, n° 2012/799, 26 Mart 2013 tarihli karar
  • Ali Gürsoy, n° 2012/833, 26 Mart 2013 tarihli karar
  • Göksel Korkmaz, n° 2012/869, 16 Nisan 2013 tarihli karar
  • -Yaşasın Aslan, n° 2012/1134, 16 Mayıs 2013 tarihli karar
  • İbrahim Ataş, n° 2012/1235, 13 Haziran 2013 tarihli karar
  • Günay Ozal, Ahmet Hakan Ozal ve Ayşe Ozal, n° 2012/1281, 16 Mayıs 2013 tarihli karar
  • Hüseyin Soyaltın, n° 2013/1375, 16 Mayıs 2013 tarihli karar
  • Vedat Benli, n° 2012/307, 16 Mayıs 2013 tarihli karar
  • Mardin Süryani Katolik Kilisesi Vakfı, n° 2012/757, 16 Haziran 2013 tarihli karar
  • Gökhan Ünal, n° 2012/30, 5 Mart 2013 tarihli karar
  • Arif Güneş, n° 2012/837, 5 Mart 2013 tarihli karar
  • Adnan Oktar, n° 2012/917, 16 Nisan 2013 tarihli karar
  • Necmettin Doğru, n° 2013/1337, 16 Mayıs 2013 tarihli karar
  • Nesin Kayserilioğlu, n° 2013/1581, 16 Nisan 2013 tarihli karar
  • İ.Ç., n° 2013/439, 16 Nisan 2013 tarihli karar
  • Süleyman Erte, n° 2013/469, 16 Nisan 2013 tarihli karar
  • İhsan Vurucuoğlu, n° 2013/539, 16 Mayıs 2013 tarihli karar
  • M.E., n° 2012/74, 5 Mart 2013 tarihli karar
  • Erdem Yurdaer, n° 2012/1315, 16 Nisan 2013 tarihli karar
  • Doğan Kasadolu, n° 2012/670, 26 Mart 2013 tarihli karar
  • Bayram Gök, n° 2012/946, 26 Mart 2013 tarihli karar
  • Nazmiye Akman, n° 2013/1012, 16 Nisan 2013 tarihli karar
  • Laura Alejandra Caceres, n° 2013/1243, 16 Nisan 2013 tarihli karar
  • Galip Yılmaz ve diğer 20 başvurucu, n° 2013/1258, 13 Mart 2013 tarihli karar
  • Korcan Pulatsü, n° 2012/726, 2 Temmuz 2013 tarihli karar
  • Aygaz A.Ş., n° 2013/2428, 13 Haziran 2013 tarihli karar
  • Ali Kemal Renklioğlu, n° 2012/171, 12 Şubat 2013 tarihli karar
  • H.L., n° 2013/66, 16 Mayıs 2013 tarihli karar
  • Bayram Şahin, n° 2013/463, 16 Mayıs 2013 tarihli karar
  • İrfan Akkaya, n° 2012/69, 12 Şubat 2013 tarihli karar
  • Türk Pediatrik Onkoloji Grubu Derneği, n° 2012/95, 25 Aralık 2012 tarihli karar
  • Ahmet Soysal, n° 2012/237, 26 Mart 2013 tarihli karar
  • Ahmet Melih Acar, n° 2012/329 ve 12 Şubat 2013 tarihli karar Zafer Öztürk, n° 2012/51 ve 25 Aralık 2012 tarihli karar Ahmet Dağcı, n° 2012/260 ve 26 Mart 2013 tarihli karar Miraş Mümessillik İnş. Taah. Reklam. Paz. Tic. A.Ş., n° 2012/1056 ve 16 Nisan 2013 tarihli karar Remziye Duman, n° 2012/491 ve 5 Mart 2013 tarihli karar Heli Gül, n° 2012/754 ve 5 Mart 2013 tarihli karar Yaşar Öz, n° 2012/266 ve 16 Mayıs 2013 tarihli karar G.S., n° 2012/832 ve 12 Şubat 2013 tarihli kararı Süleyman Çetin, n° 2012/883 ve 5 Mart 2013 tarihli kararı Y.C.K., n° 2012/889 ve 26 Mart 2013 tarihli kararı Hasan Taşlıyurt, n° 2012/947 ve 12 Şubat 2012 tarihli kararı Ayşe Zıraman ve Cennet Yeşilyurt, n° 2012/403, 26 Mart 2013 tarihli karar İsmail Buğra İşlek, n° 2012/1177, 26 Mart 2013 tarihli karar Halit Abdullah, n° 2012/26, 26 Mart 2013 tarihli karar Fettah Hansu, n° 2013/906, 16 Nisan 2013 tarihli karar Necati Gündüz ve Recep Gündüz, n° 2012/1027, 12 Şubat 2013 tarihli karar D İĞER KAYNAKLAR Türk Barolar Birliği, Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru (Anayasa Şikayeti/Anlamı, Kapsamı ve Olası Sorunlar), Panel-Nisan 2011, TBB Yayınları, Ankara, 2011. Avrupa Konseyi/Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Kabuledilebilirlik Kriterlerini Uygulama Rehberi, Strasbourg, 2011.  Ahmet Melih Acar, n° 2012/329 ve 12 Şubat 2013 tarihli karar
  • Zafer Öztürk, n° 2012/51 ve 25 Aralık 2012 tarihli karar
  • Ahmet Dağcı, n° 2012/260 ve 26 Mart 2013 tarihli karar
  • Miraş Mümessillik İnş. Taah. Reklam. Paz. Tic. A.Ş., n° 2012/1056 ve 16 Nisan 2013 tarihli karar
  • Remziye Duman, n° 2012/491 ve 5 Mart 2013 tarihli karar
  • Heli Gül, n° 2012/754 ve 5 Mart 2013 tarihli karar
  • Yaşar Öz, n° 2012/266 ve 16 Mayıs 2013 tarihli karar
  • G.S., n° 2012/832 ve 12 Şubat 2013 tarihli kararı
  • Süleyman Çetin, n° 2012/883 ve 5 Mart 2013 tarihli kararı
  • Y.C.K., n° 2012/889 ve 26 Mart 2013 tarihli kararı
  • Hasan Taşlıyurt, n° 2012/947 ve 12 Şubat 2012 tarihli kararı
  • Ayşe Zıraman ve Cennet Yeşilyurt, n° 2012/403, 26 Mart 2013 tarihli karar
  • İsmail Buğra İşlek, n° 2012/1177, 26 Mart 2013 tarihli karar
  • Halit Abdullah, n° 2012/26, 26 Mart 2013 tarihli karar
  • Fettah Hansu, n° 2013/906, 16 Nisan 2013 tarihli karar
  • Necati Gündüz ve Recep Gündüz, n° 2012/1027, 12 Şubat 2013 tarihli karar
  • DİĞER KAYNAKLAR
  • Türk Barolar Birliği, Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru (Anayasa Şikayeti/Anlamı, Kapsamı ve Olası Sorunlar), Panel-Nisan 2011, TBB Yayınları, Ankara, 2011.
  • Avrupa Konseyi/Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Kabuledilebilirlik Kriterlerini Uygulama Rehberi, Strasbourg, 2011.